Француското Национално собрание на 15 јули 2026 година конечно го усвои законот за легализација на евтаназијата и асистираното самоубиство со 291 глас „за“ и 241 „против“. Со тоа владата се избори против отпорот на Сенатот, кој претходно трипати го одби овој предлог. Законот сега му се поднесува на Уставниот совет, кој мора да одлучи за неговата усогласеност со Уставот; дури потоа тој може да стапи на сила.
Новиот закон им овозможува на возрасните лица со француско државјанство или со постојан престој пристап до „помош при умирањето“, доколку страдаат од неизлечива, „тешка“ болест во напредната или терминална фаза и се погодени од „константни, неподносливи физички или психички страдања“. Овие централни поими правно остануваат нејасни. Токму затоа што страдањето е секогаш субјективно, ова отвора широки можности за толкување и постојано проширување на праксата. Дека токму тоа и ќе се случи, покажуваат земјите во кои со истите аргументи беше дозволено таканареченото асистирано самоубиство, и кои сега мораат да живеат и да умираат со последиците што излегуваат од контрола.
Формално, Франција, исто како и Канада, прави разлика помеѓу асистирано самоубиство и евтаназија. Предвидено е засегнатите лица сами да ја земат смртоносната супстанција; штом физички повеќе нема да бидат во состојба да го направат тоа, лекар или медицинско лице смее да им ја аплицира супстанцијата. Притоа е јасно кон што води тоа: во Канада, терминот MAiD („Medical Assistance in Dying“ — медицинска помош при умирање) ги означува и медицински асистираното самоубиство и убиството по барање; фактички, смртоносниот лек речиси секогаш го аплицираат лекари или медицински лица, а не го зема сам пациентот. Причината: доколку кандидатот за смрт не умре или не умре доволно брзо од самиот испиен отров, лекарот мора да помогне. Со тоа треба да се избегнат маките при умирањето кои можат да траат со часови, а кои сепак се случуваат при асистираното самоубиство. Од воведувањето на овој систем, случаите на евтаназија во Канада се зголемија за шеснаесет пати. Дури 5,6% од сите смртни случаи се припишуваат на тоа. Податоците дополнително укажуваат и на недостаток на контроли. Во Онтарио, 25% од персоналот што спроведува евтаназија наводно го прекршил кривичниот закон.
Чинот на убиство не е здравствена услуга
Во извештаите од првото читање на законот изречно е наведено: „Трошоците за мерката во целост ќе бидат покриени од здравственото осигурување.“ Со тоа евтаназијата, односно асистираната помош при умирање, правно не само што се дозволува, туку се закопува во системот како редовна здравствена услуга финансирана од солидарната заедница. Во исто време, на многу места палијативните, хосписот и психосоцијалните понуди се недоволни. Во такво опкружување, притисокот што тежи врз тешко болните, лицата со попреченост и социјално загрозените луѓе станува неподнослив: „Евтината смрт“ им се предочува како социјално прифатлива алтернатива за скапото лекување и грижа.
Заштитните механизми често се неефикасни
Законот ѝ се претставува на јавноста со наводно „строги“ заштитни механизми. Во праксата, сепак, овие формалности се покажуваат како лажна заштита: најмалку двајца лекари и една медицинска сестра треба да ги проверат и потврдат условите. Од другите земји е познато дека на таквите места се формираат структури во кои неколку особено либерални стручњаци ги одобруваат речиси сите барања: така, канадската докторка Елен Виб е во фокусот на медиумите бидејќи во повеќе наврати усмртила лица чии матични лекари претходно го одбиле тоа со образложение дека не биле исполнети условите за евтаназија.
Дополнително на ова, медицинскиот персонал додуша не е директно обврзан да учествува, но е обврзан да го пренасочи пациентот кон колеги кои се подготвени да извршат усмртување. Установите се обврзани да толерираат вакви интервенции во нивните простории. Оној кој од причини на совест не сака да учествува во убивањето пациенти, на тој начин сепак се турка во некаков вид соучесништво.
Законите за евтаназија не се почеток на лизгав терен туку раб на амбис
Франција со ова се наоѓа на истиот опасен пат како Канада и Холандија: она што се продава како ограничен исклучок за екстремни поединечни случаи, брзо се развива во широк систем на убивање по барање со сè поголем број случаи и сè пошироко поставени индикации – сè до исклучиво психички заболувања (за ова се дискутира во Канада) и особено ранливи групи (деца под 12 години и новороденчиња со деформитети можат да бидат усмртени во Холандија). Ваквата политика не ги штити човечкото достоинство и животот на сите луѓе, туку ги предава токму најранливите на милост и немилост.
Донесувачите на одлуки во Европа треба да извлечат заклучоци од овие искуства. Едно хумано општество на оние што страдаат не им нуди чаша со отров, туку време, внимание и помош.
