Највисокиот суд во Полска, Уставниот суд, на 29 јули 2026 година го поништи прописот што требаше да овозможи правно признавање на истополовите сопружници кои склучиле брак во друга земја-членка на ЕУ, а потоа се преселиле во Полска.
Полската влада претходно започна да ја усогласува својата пракса со пресудата на Судот на правдата на Европската Унија, според која Полска, иако не дозволува истополови бракови на својата територија, мора да ги признава браковите законски склучени во други земји на Унијата.
Едногласната одлука на Уставниот суд може да предизвика институционален судир меѓу највисокиот суд на Полска и Судот на правдата на Европската Унија.
Што одлучи Уставниот суд?
Во своето соопштение, Судот наведе дека одлуката е донесена едногласно и е конечна, што значи дека истополовите бракови склучени во други земји од ЕУ нема да можат да бидат запишувани во полскиот матичен регистар, како што беше предвидено со претходните измени.
Судот оцени дека прописите за „подготовка и издавање заверени изводи што се однесуваат на заедници склучени во странство кои не претставуваат заедница меѓу маж и жена“ се „несогласни со член 92, став 1, во врска со член 18 од Уставот на Република Полска“.
Членот 18 од полскиот Устав гласи:
„Бракот, како заедница меѓу маж и жена, како и семејството, мајчинството и родителството, се под заштита и грижа на Република Полска.“
Со ова, Уставот го дефинира бракот како заедница меѓу маж и жена и истовремено ја утврдува надлежноста на полската држава во оваа област.
Во членот 92, став 1, пак, се наведува дека прописите ги донесуваат „органите определени со Уставот“.
Во краткото соопштение Судот не даде подетално образложение, но од формулацијата може да се заклучи дека судиите сметаат оти пресудата на европскиот суд навлегува во уставните надлежности на Полска да ја уредува сопствената политика за семејството и бракот.
Што беше претходно договорено?
Во ноември 2025 година, Судот на правдата на Европската Унија не побара од Полска да ги легализира истополовите бракови, ниту формално да ги признае како домашни бракови.
Сепак, Судот утврди дека истополова двојка која законски склучила брак во друга земја-членка на ЕУ и потоа го искористила своето право на слободно движење за да се пресели во Полска, треба да може својот брачен статус да го впише во матичната евиденција, доколку тоа е единствениот начин да ги оствари правата што произлегуваат од брачниот статус во таа држава.
Постапката беше покрената од двајца мажи – полски државјанин и лице со германско-полско двојно државјанство – кои стапиле во брак во Германија во 2018 година, а следната година се преселиле во Полска.
Во март годинава, Врховниот управен суд на Полска оцени дека таквото запишување „не го нарушува националниот идентитет“ и не ја ограничува надлежноста на Полска самостојно да ги уредува законите за семејството и бракот.
Полската влада потоа ги усвои потребните законски измени во мај, а тие требаше да стапат во сила на крајот на август.
Но, опозициската партија „Право и праведност“ ја оспори одлуката пред Уставниот суд и успеа да ја поништи.
Долготраен спор меѓу Полска и институциите на ЕУ
Уставниот суд на Полска и највисоките судски институции на Европската Унија и претходно имаа несогласувања, особено околу изборот на новите судии во времето кога партијата „Право и праведност“ беше на власт. Последната критика од Судот на правдата на ЕУ кон полскиот Уставен суд беше упатена во декември минатата година.
Според пописните податоци, околу 70 проценти од населението во Полска се изјаснува како римокатоличко. Полска е една од само четирите земји-членки на Европската Унија кои не дозволуваат ниту истополови бракови, ниту регистрирани истополови граѓански заедници. Покрај Полска, тоа се уште Бугарија, Романија и Словачка.
Извор: https://www.dw.com/en/poland-top-court-rejects-recognizing-eu-same-sex-marriages/a-78146379
