Сериозни реакции предизвикува во Турција, но и во поширокиот црковен и дипломатски свет тужбата што ја поднесе поранешниот генерален секретар на турското Министерство за одбрана Умит Јалим против Цариградската патријаршија во Цариград – известува грчкиот црковен медиум „Вима ортодоксиас“.
Случајот, кој допира прашања на меѓународни договори, суверени права и религиско присуство, отвора нов круг дискусии околу улогата на Цариградската патријаршија во Турција и поширокиот регион на Егејското Море.
Според податоци што се објавени и се наведуваат и во меѓународни извештаи на Цариградската патријаршија, тужбата е насочена лично против Цариградскиот патријарх Вартоломеј, но и против десетици клирици на Патријаршијата, со обвинувања поврзани со прашања за суверенитетот на грчките острови во Егејот.
Умит Јалим тврди дека Цариградската патријаршија е вмешана во „незаконски активности“ поврзани со присуството на Грција на острови во источниот дел на Егејското Море. Во тужбата се споменуваат конкретни острови како Агатониси, Марати, Аркиите и Фармакониси, за кои поранешниот функционер тврди дека административно припаѓаат на турската покраина Ајдин.
Овие тврдења се темелат на толкувања на Лозанскиот договор, кој претставува основна правна рамка што ги утврдува границите меѓу Грција и Турција од 1923 година. Сепак, грчката страна повеќепати нагласила дека статусот на суверенитет на овие острови е целосно јасен и не подлежи на оспорување.
Уште една точка што предизвикува особено внимание во тужбата е споменувањето на богословијата на Халки. Јалим тврди дека функционирањето на школата претставува „незаконска образовна активност“ која ги нарушува меѓународните договори.
Оваа богословија, која се наоѓа на островот Халки во близина на Цариград, останува затворена од 1971 година по одлука на турската држава. Сепак, нејзиното повторно отворање претставува постојано барање на Православната црква и повеќепати било поставувано на меѓународно ниво, вклучително и во извештаи на организации како Советот на Европа.
Потегот на поранешниот функционер, според многу аналитичари, се смета повеќе за политички отколку за правен. Поврзувањето на Цариградската патријаршија со прашања за суверенитет во Егејското Море создава особено чувствителна рамка, бидејќи Патријаршијата функционира во Турција како религиска институција, но истовремено има светско духовно влијание во православието.
Случајот отвора прашања за односите меѓу државата и верските институции во Турција, како и за тоа како Анкара ја разбира улогата на Патријаршијата во регионот. Воедно, дипломатски извори забележуваат дека овој потег можеби е поврзан со општата атмосфера на тензии што во последните години владее во грчко-турските односи.
До овој момент, турската влада нема издадено официјално соопштение во врска со тужбата на Умит Јалим. Овој став од некои аналитичари се толкува како обид да се избегне директно вклучување во случај што би можел да добие меѓународни димензии.
Во меѓувреме, меѓународни организации како Обединетите нации внимателно ги следат случувањата во регионот на Источниот Медитеран, каде прашањата за суверенитет и геополитички рамнотежи остануваат особено чувствителни.
Тужбата против Цариградската патријаршија се надоврзува на низа настани што покажуваат дека Егејското Море и Источниот Медитеран и понатаму се во центарот на геополитичките спротивставувања. Прашањето што останува отворено е дали конкретниот случај ќе остане изолирана правна иницијатива или ќе се развие во ново поле на тензии во односите меѓу Грција и Турција.
