Во текот на Втората светска војна, чешките членови отпорот, по успешното ликвидирање на нацистичкиот архитект на Холокаустот, Рајнхард Хајдрих, биле сокриени во православниот храм „Св. Кирил и Методиј“ во Прага. По предавството и крвавата опсада на храмот на 18 јуни 1942 година, нацистичкиот апарат започнал масовни репресии против кругот на парохијата. Заштитниците на членовите на отпорот, заедно со нивните семејства биле уапсени, сурово мачени и погубени.
Нивната жртва била официјално признаена од Православната црква на Чешките Земји и Словачка, која ги внела во диптихот на новомачениците на 8 февруари 2020 година, потсетувајќи дека отпорот кон тиранијата и заштитата на човечкиот живот претставуваат врвно дело на христијанскиот етос и саможртва. Нивниот спомен е на 5 септември.
Меѓу овие канонизирани маченици се протојерејот Вацлав Чикл, кој обезбедувал административна заштита, фалсификувани документи и се грижел за преживувањето на припадниците на отпорот, свештеникот Владимир Петреќ, кој ја отворил криптата и бил нивниот секојдневен заштитник и снабдувач, како и истакнатиот мирјанин Јан Соневенд, кој ја осмислил идејата за користење на криптата и го координирал протокот на средства. Забележително е што се канонизирани и членовите на нивните семејства кои биле мачени, затворани и погубени.
Свети Вацлав Чикл (1900–1942)
Роден во 1900 година во Моравија во традиционално семејство, Вацлав Чикл силно ја доживеал духовната атмосфера на барање и преродба што го зафатила чешкото општество по распадот на Австро-Унгарија и создавањето на независната Чехословачка Република во 1918 година. Како и многу чешки интелектуалци и свештеници од тоа време, разочаран од централизмот, авторитаризмот и долгогодишната поврзаност на Римокатоличката црква со режимот на Хабсбурзите, свесно се свртел кон обновувањето на древната словенска христијанска традиција на светите Кирил и Методиј. Неговото длабоко внатрешно барање го довело до Православието, кое тогаш се организирало на чешките простори под духовното покровителство на Српската патријаршија. Во 1922 година, на само 22-годишна возраст, бил ракоположен за свештеник директно од знаменитиот епископ Горазд (по световно име Матјеј Павлик), кој бил главниот иницијатор за обновувањето на Православната црква во регионот. Пред војната, животот на Вацлав Чикл бил обележан со непрекината пастирска дејност и со грижа за сиромашните и маргинализираните жители на Прага. Како протојереј и административен старешина на Соборниот храм на светите Кирил и Методиј, се соочил со најголемото искушение кога храмот бил претворен во засолниште за припадниците на отпорот.
Користејќи ја својата положба, со крајна тајност организирал фалсификување документи, спасувајќи не само припадниците на командосите, туку и стотици прогонувани граѓани. По предавството и крвавата опсада на 18 јуни 1942 година, бил уапсен, подложен на нечовечки мачења од Гестапо во затворот Панкрац и, одбивајќи да предаде кој било од соработниците, бил стрелан на стрелиштето Кобилиси на 4 септември 1942 година, запечатувајќи го со својата крв својот маченички пат.
Свети Јан Соневенд (1880–1942)
Роден во 1880 година, Јан Соневенд потекнувал од круговите на граѓанската интелигенција и економската администрација, бил истакнат економист и директор на Регионалниот фонд за здравствено осигурување во Прага. Неговото пристапување кон Православната заедница не било резултат на формално религиозно преобратување во тесна монашка или свештеничка смисла, туку претставувало практично определување на еден истакнат мирјанин кој цврсто верувал во моралната и духовната преродба на чешкото општество преку институциите на новоформираната Православна црква. Како претседател на Парохискиот совет на Соборниот храм на светите Кирил и Методиј, Јан Соневенд го ставил на располагање не само својот углед и административните способности, туку и голем дел од својот личен имот за изградбата, одржувањето и поддршката на добротворната дејност на парохијата.
Неговата длабока вера во вредностите на слободата, демократијата и правдата го навела активно да се приклучи кон илегалната организација на отпорот, каде што, како искусен раководен член, ја осмислил стратешката идеја невидливата подземна крипта на храмот да се искористи како засолниште за лицата што ги барал режимот. Со целосна тајност го координирал протокот на средства и материјали до свештениците за поддршка на борците. Бил уапсен на денот на нападот врз храмот, брутално мачен во истражните ќелии на Гестапо и одведен пред стрелачкиот вод на стрелиштето Кобилиси на 4 септември 1942 година, запечатувајќи ја со својата жртва колективната жртва на мачениците од Прага.
Свети Владимир Петрек (1908–1942)
Роден во 1908 година во Оломоуц во многудетно и длабоко побожно семејство со десет деца, Владимир Петрек уште од најрана возраст се истакнувал со својата исклучителна духовна остроумност и наклонетост кон науката и теологијата. Неговиот пат кон Православието се оформил во рамките на поширокото духовно будење на тоа време, кое во православната традиција гледало продолжување на црковната слобода и духовната автентичност. Во потрага по цврсти академски и духовни основи, Владимир Петрек отпатувал во Србија, каде што студирал на прочуениот Богословски факултет во Сремски Карловци и на Белградскиот универзитет. Ги завршил студиите како доктор по теологија, стекнувајќи истовремено одлично познавање на повеќе странски јазици и широка екуменска и сеправославна наобразба која ги проширила неговите духовни хоризонти. Враќајќи се во татковината, во 1934 година ја презел должноста парохиски свештеник во Соборниот храм во Прага, брзо станувајќи омилен духовен раководител на младината и клучна врска со отпорот. Кога членовите на отпорот се засолниле во храмот, Владимир Петрек бил тој што ја отворил вратата на криптата и ја презел секојдневната, напорна и исклучително опасна грижа за нив, носејќи им храна, лекови и духовна утеха. За време на нацистичката опсада, бил искористен како човечки штит на влезот, покажувајќи присебност и херојство, пред да биде уапсен, подложен на страшни мачења и погубен на 5 септември 1942 година.
Извор: https://www.pemptousia.gr/2026/09/oi-treis-neomartyres-tis-tsechias-oi-stylovates-tou-asylou/