Намерата на грчката влада речиси да ги удвои платите на митрополитите повторно ја отвори јавната дебата за еден од најспецифичните односи меѓу Црквата и државата во Европа – фактот што православните клирици во Грција се платени од државниот буџет.
Во Грција, околу 8.000 до 10.000 православни клирици – свештеници, ѓакони и епископи – имаат статус на државно платени свештенослужители. Нивните плати не ги исплаќа директно Грчката православна црква, туку тие се обезбедуваат од државниот буџет. Според проценките, оваа обврска ја чини грчката држава меѓу 180 и 200 милиони евра годишно.
Досега, основната месечна плата на еден митрополит изнесуваше од 2.210 до 2.475 евра (бруто), плус одредени додатоци и привилегии. Новиот систем на плати предвидува изедначување на примањата на членовите на црковното раководство со оние на генералните секретари на министерствата: според предлог-законот, месечните примања на митрополитите ќе достигнат 4.670 евра. Мерката ќе биде ставена на гласање во Парламентот, каде што се очекува да биде изгласана од пратениците на владејачкото мнозинство.
Според постојните правила за плати, новоракоположените свештеници добиваат од 640 до 680 евра месечно; по 10 години служба – од 1.000 до 1.050 евра; по 20 години – околу 1.100 евра; по 30 години – околу 1.400 евра. Епископите, во просек, добиваат околу 1.800 евра. Од предлог-законот најмногу ќе имаат корист приближно 80 митрополити.
Причината за ваквиот систем лежи во историскиот развој на современата грчка држава. По создавањето на независна Грција во XIX век, државата презела значителен дел од црковниот имот и земјиште, со образложение дека тие ќе бидат искористени за општествените потреби и за изградба на државните институции. Како компензација за изгубените приходи и имоти, државата постепено ја презела обврската за исплата на платите на клириците.
Со текот на времето, овој аранжман се претворил во воспоставен модел на односи меѓу Црквата и државата. Иако во изминатите децении повеќепати се отвораше прашањето за раздвојување на Црквата од државата и за укинување на државното финансирање на клириците, ниту една иницијатива не доведе до суштински промени.
Поддржувачите на сегашниот систем нагласуваат дека државата има историска и правна обврска кон Црквата поради некогашната експропријација на нејзиниот имот. Тие истакнуваат и дека Православната црква е длабоко вкоренета во грчкиот национален идентитет и претставува значаен фактор на општествена кохезија.
Од друга страна, критичарите сметаат дека современа европска држава не треба да ги финансира платите на свештенството од средствата на сите даночни обврзници, без оглед на нивната верска припадност. Тие предлагаат усвојување на модели што веќе се применуваат во други европски земји.
Како пример се наведуваат Германија и Австрија, каде што постои црковен данок што го плаќаат верниците, а државата само го собира и го пренесува на црквите. Во Велика Британија, Шведска и Холандија, пак, црквите во голема мера се самофинансираат преку донации, приходи од имот и инвестиции. Франција, од друга страна, применува строг принцип на секуларност, при што верските заедници се финансираат самостојно, иако државата покрива одредени специфични потреби, како што се капеланските служби во војската, затворите и болниците.
Најновата одлука на грчката влада да ги зголеми платите на митрополитите повторно ја отвори дебатата дали историскиот компромис меѓу државата и Црквата треба да продолжи во истата форма или Грција треба да бара нов модел, поблизок до европските практики. Засега, сепак, се чини дека мнозинството во грчкото општество и понатаму го поддржува постојниот систем, сметајќи ја Црквата за неразделен дел од националниот и културниот идентитет на земјата.
