На 18 август 2026 година, Неговата Светост Патријархот Московски и на сета Рус Кирил отслужи молебен во храмот на светите Архангели Московскиот Кремљ, каде што во текот на реставраторските работи беа откриени моштите на светиот кнез Димитриј Донски. Поглаварот на Руската Православна Црква благослови дел од моштите на благоверниот кнез Димитриј Донски да бидат ставени во кивоти за понатамошно поклонување на верниците.
По пристигнувањето во храмот, Патријархот Кирил благослови еден од кивотите со кој беа благословени присутните верници. Потоа кивотот беше поставен во центарот на соборот. Патријархот им се обрати на присутните:
„Денес ќе се помолиме пред моштите на светиот благоверен кнез Димитриј Донски – великиот светител на нашата земја и великиот владетел.
Неговото име е запишано во аналите на историјата; со него се поврзани значајни победи што го обезбедиле независното постоење на нашата земја. Споменот на светиот благоверен кнез Димитриј грижливо се чува во нашата Црква, особено на местото каде што почиваат неговите свети мошти.
Сега ќе му се помолиме на светиот благоверен кнез, за да биде молитвен застапник и заштитник на нашата земја, на нашата Татковина, и да измоли од Господа заштита на руската земја од секој непријател и противник. Вклучително и од оние кои низ долгите векови се обидувале да ја потчинат и поробат нашата земја, но не успеале. Зашто постојат нивни неофицијални наследници кои и денес, како што знаеме, со ревност гледаат кон Русија – богата и моќна земја која се протега од океан до океан. И не сите од нив имаат добронамерен однос кон нашата земја.
Да му се молиме на светиот благоверен кнез Димитриј да се застапува пред Господа и да измоли од нашиот Спасител заштита за нашата Татковина, цврстина на духот за нашиот народ и, што е најважно, единство на сите нас. Зашто во единството на нашиот народ се состои неговата непобедлива сила, која ѝ помогнала на земјата да ги помине најтешките историски искушенија.
По неговите молитви, Господ да ја чува руската земја! Амин!“
Потоа Патријархот Кирил отслужи молебен. По богослужбата, Патријархот Кирил пристапи до отворениот саркофаг на светецот покрај јужниот ѕид на соборот и се поклони пред светите мошти.
Се очекува кивотите со моштите на благоверниот велик кнез Димитриј Донски да бидат предадени во патријаршиската соборна црква – храмот „Христос Спасител“ и во уште неколку храмови, каде што ќе бидат достапни за поклонување на верниците.
Реставраторските работи и откривањето на моштите
Во јули 2026 година, поради пропаѓањето на подните плочи и опасноста од оштетување на надгробните споменици над гробниците на великите кнезови во храмот на светите Архангели, во Московскиот Кремљ, биле изведени итни заштитно-реставраторски работи.
За демонтирање на подните плочи биле расклопени тули од надгробните споменици на криптата покрај јужниот ѕид на соборот. Притоа, реставраторите откриле три целосни саркофази од бел камен, кои припаѓаат на гробовите на светиот благоверен велик кнез Димитриј Иванович Донски, великиот кнез Иван Иванович Красни и угличкиот кнез Димитриј Иванович Жилка.
Ова било ново сознание за кустосите на Музеите на Московскиот Кремљ. Според претходните податоци за распоредот на гробниците, добиени во XIX век при поставувањето на греењето овој храм, се сметало дека саркофагот на великиот кнез Димитриј Донски бил поставен под саркофагот на великиот кнез Иван Красни. Меѓутоа, новите наоди покажале дека во текот на работите во 1860-тите саркофазите на Димитриј Донски и неговиот татко Иван Црвени биле подигнати до нивото на подот, над нивните гробни места. За поставување на саркофагот на Иван Красни, дел од јужниот ѕид на соборот бил расклопен за да се вгради во создадената ниша. Така, двата саркофага го задржале својот првобитен распоред, а натписите на надгробните плочи одговарале на нивната фактичка положба.
При прегледот, специјалистите забележале дека капакот на саркофагот на светиот благоверен велик кнез Димитриј Донски имал две напречни пукнатини, а неговиот средишен дел можел да се урне во саркофагот, што би предизвикало оштетување или уништување на останките.
Кустосите на музејот добиле благослов од Патријархот Московски и на цела Русија Кирил за изведување итни заштитно-реставраторски работи. Во работите учествувале археолози и антрополози од Институтот за археологија на Руската академија на науките. Во нивно присуство, специјалисти од Московското научно-реставраторско уметничко управување го отстраниле капакот на саркофагот и го споиле, дополнително зацврстувајќи го со метални стеги. Притоа, пред научниците се појавиле останките во погребна облека.
Вработените во Институтот за археологија на Руската академија на науките ја отстраниле камената прашина од погребната облека и извршиле научна документација на гробницата. По испитувањето било констатирано дека останките се целосни, со исклучок на коската на левата пета. Коските немаат траги од посмртни оштетувања и се добро зачувани. Зачувани се и делови од меките ткива на телото во непроменета положба. Така, сочуван е целосниот анатомски распоред, со исклучок на дел од левото стапало, кое најверојатно било поместено при работите во XIX век.
Тогашниот раководител на работите, баронот М.Л. Боде, на 12 јули 1864 година од саркофагот ја извадил солзницата и ја предал на чување во Оружарницата. Во 1922 година солзницата била предадена од Д.Д. Иванов во Државниот историски музеј, за што сведочи записот во Главната инвентарна книга од 12 август 1922 година.
Врз основа на визуелниот преглед и документацијата на низа карактеристики, била утврдена возраста на мажот во моментот на смртта – од 35 до 45 години. Забележана била голема зарасната повреда, настаната неколку години пред смртта. Трагата се наоѓа на десната страна од челната коска, под челниот испакнат дел. При визуелниот преглед, без отстранување на погребната облека, не биле откриени други повреди.
Биле утврдени траги од значителни физички оптоварувања на мускулите на рацете и градите. Забележани биле и почетни стадиуми на артроза на коленскиот зглоб, исто така предизвикани од значителни физички оптоварувања. Била реконструирана телесната висина – нешто помалку од 180 сантиметри, односно 175–177 сантиметри, што за средновековниот период претставува значителна висина. Не биле откриени траги од повреди неспоиви со животот.
Сите овие карактеристики се совпаѓаат со писмените извори и историските сведоштва за животот и смртта на великиот кнез.
Комплексот историски податоци, археолошкиот изглед на гробницата и резултатите од антрополошкото истражување ја потврдиле автентичноста на останките на светиот благоверен велик кнез Димитриј Иванович Донски – кнез-воин, кој починал од природна смрт на возраст од 39 години.
По извештајот за извршените работи и резултатите од истражувањето, Рускиот патријарх благословил моштите да бидат посведочени од свештеноначалството на Руската Црква и неколку фрагменти да бидат ставени во кивоти за поклонување на верниците. Деловите од моштите што се земени се оние делови што слободно се наоѓале во саркофагот.
По завршувањето на итните реставраторски работи, саркофагот со останките ќе биде затворен, а криптата ќе биде вратена во првобитната.
Поклонување на Рускиот претседател
На 20 август 2026 година, претседателот на Руската Федерација Владимир Путин го посети храмот на светите Архангели во Московскиот Кремљ. Шефот на државата ја разгледа гробницата и учествуваше на молебен, кој, со благослов на Неговото Светејшество Патријархот Московски и на цела Русија Кирил, го отслужи патријаршискиот намесник на Московската митрополија, Крутицкиот и Коломенски митрополит Павел.
Кратко житие на светиот Димитриј Донски
Благоверниот велик кнез Димитриј Донски е роден во 1350 година и бил воспитуван под раководство на светиот Алексиј Московски. Христијанското благочестие на светиот кнез Димитриј било соединето со неговиот талент на истакнат државник. Тој се посветил на обединувањето на руските земји и на ослободувањето на Русија од татарско-монголското ропство.
Собирајќи сили за решавачката битка со војските на Мамај, светиот Димитриј побарал благослов од преподобниот Сергиј Радоњешки. Старецот го охрабрил кнезот и за помош му ги испратил монасите-скитници Александар (Пересвет) и Андреј (Осљабја).
По победата на Куликовското Поле, меѓу реките Дон и Непрјадва, на празникот Рождество на Пресвета Богородица, кнезот Димитриј бил наречен Донски. Тој го основал Успенскиот манастир на реката Дубенка и изградил храм посветен на Раѓањето на Пресвета Богородица над гробовите на загинатите војници.
Светиот Димитриј се упокоил во Господа на 19 мај 1389 година и бил погребан во храмот на светите Архангели во Московскиот Кремљ.
